Dysputa o kryzysie finansowym

2 lutego 2010 r.

Prof. Javier Santoma

„Czego nauczył nas ostatni kryzys finansowy?”

Za trwający kryzys gospodarczy odpowiedzialne są zarówno banki, urzędy, służby księgowe, rządy, jak i konsumenci – ocenił prof. Javiera Santoma z IESE Business School Uniwersytetu Nawarryjskiego, wygłaszając w Toruniu kolejny wykład w ramach Dysput Nawarryjskich. Otwarty dla wszystkich zainteresowanych wykład prof. Santomy “Czego nauczył nas ostatni kryzys finansowy?” został wygłoszony wieczorem 2 lutego 2010 r. w Collegium Maximum Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Wygłosił go naukowiec akademicki uznawany w środowisku ekonomicznym za autorytet, prof. Santoma jest bowiem jednym z najlepszych specjalistów od finansów w Hiszpanii i na świecie.

Prof. Santoma zaznaczył, że największy od lat 30. kryzys nie był przez wszystkie kraje i środowiska odczuwany w jednakowy sposób. Zależało to m.in. od przygotowania się do jego dynamicznego rozwoju. W opinii większości analityków tego zjawiska objawami kryzysu były m.in. upadek wielkiego banku amerykańskiego Lehman Brothers, zajmowanie własności wskutek niespłacania przez klientów kredytów, straty finansowe, wysoki stopień bezrobocia, spadek PKB, olbrzymie długi podatkowe, potrzeba wprowadzenia regulacji i operacje na rynkach finansowych, brak dostępu do kredytu czy ostrzeżenia agencji ratingu. Również przyczyn kryzysu było wiele: udzielanie na zbyt wielką skalę złych kredytów tzw. sub prime, opieranie się na marginalnych kanałach dystrybucji, praca organów kontroli i nadzoru oraz władz ds.  monetarnych, długi okres niskich stóp procentowych, polityka finansowa, indywidualne poczucie obowiązku, za długi okres taniego kredytu i nadmiernej płynności, a także zbytnie zadłużanie się gospodarstw domowych, sektora publicznego i państwowego. O kryzysie mogły również zdecydować nierównowaga w handlu między USA i Chinami oraz wysokie ceny ropy naftowej. Zdaniem prof. Santomy do kryzysu przyczynił się nie tylko – wbrew utartej opinii – sektor bankowy. O jego rozmiarach zdecydowali bowiem bankowcy, księgowi, urzędnicy, rządy i konsumenci. Rzeczą charakterystyczną jest to, że kryzys w USA boleśnie doświadczył m.in. Afroamerykanów oraz Latynosów, bo wiele osób tych społeczności korzystało ze złych kredytów wbrew swojej niskiej zdolności kredytowej. Tymczasem wysokie ryzyko wywłaszczeń z wybudowanych nieruchomości było widocznym elementem wadliwych, egzotycznych produktów kredytowych. Kryzys, w opinii prof. Santomy, nauczył nas tego m.in., że skomplikowane produkty finansowe są niezwykle trudne do ocenienia, że na świecie pojawiają się nowe „mocarstwa”, że należy powrócić do źródeł, gdyż wyznawana i posiadana teoria finansowa po prostu nie działa. Najtrudniejszą rzeczą w kryzysie było paradoksalnie samo jego wykrycie, gdyż nikt nie wiedział, co się mogło i miało wydarzyć. Jest również pewne, że od momentu kryzysu  społeczności narodowe i instytucje międzypaństwowe bardzo oddaliły się od teorii „niewidzialnej ręki rynku”. Idące w miliardy dolarów wsparcie rządów na całym świecie pozwoliło jednak uspokoić sytuację. Dziś wiemy również to, że zainteresowanie działaniem instytucji mogących oddziaływać na sytuację ekonomiczną i gospodarczą na świecie należy uzupełnić myśleniem o tym, kim jest człowiek, także ten ubogi. Ten aspekt, zdaniem prof. Santomy koresponduje z encykliką papieża Benedykta XVI „Caritas in veritate”.

Warto wiedzieć:

Prof. Javier Santoma jest związany z wieloma ośrodkami uniwersyteckimi w różnych rejonach globu, jego macierzystą uczelnią jest jednak IESE Business School w Barcelonie – jedna z najlepszych uczelni ekonomicznych na świecie (o uczelni czytaj na stronie www.iese.edu). Tu jest profesorem Wydziału Finansów, prowadząc m.in. programy MBA. Wykłada  – lub wykładał – również na: University of Pennsylvania (USA), The Wharton School (USA), Strathmore Business School w Nairobi (Kenia), Nile University w Kairze (Egipt), Lagos Business School Pan-African University (Nigeria), Instituto de Alta Dirección de la Empresa (INALDE) Universidad de la Sabana w Bogocie (Kolumbia). Od 2002 r. odwiedza cyklicznie Warszawę, prowadząc zaawansowane programy International Faculty Program (IFP) i Advanced Management Program. Jest autorem dziesiątków książek, artykułów i publikacji o charakterze ekonomicznym i biznesowym.

Toruński wykład prof. Santomy był czwartym już spotkaniem z wybitnymi profesorami Uniwersytetu Nawarryjskiego w Toruniu w cyklu Dysput Nawarryjskich. Zgodnie z życzeniem profesora jego wykład został wygłoszony tym razem w całości w języku angielskim bez tłumaczenia z wykorzystaniem polskojęzycznej prezentacji. Wśród słuchaczy byli m.in. prorektor UMK ds. badań naukowych i współpracy z zagranicą prof. dr hab. Andrzej Tretyn, a także  wiceprezydent Torunia Zbigniew Fiderewicz.